دوازده فرمان امام علی علیه السلام به زمامداران و رهبران
۱- بر حذر باش از اينکه نسبت به احسان و عطايي که به مردم کرده اي بر آنها منت بگذاري. و يا کار خود را از آنچه هست بيشتر جلوه دهي، آنهم براي فخر فروشي.
بر حذر باش از اينکه به ملت وعده اي بدهي و بعد خلاف آنرا عمل کني، چون: الف. منت نهادن، احسان و عطا را باطل مي کند و همه را از بين مي برد. ب. فخرفروشي نسبت به کثرت خدمتها و کارها نور حق را در انسان محو و نابود مي کند. ج. خلف وعده به ملت باعث خشم و سخط الهي و خود، عامل اصلي خشم ملت مي گردد:
خداوند متعال مي فرمايد: «بزرگترين جهت خشم و غضب نزد خداوند آن گفتاريست که گفته مي شود اما بدان عمل نمي شود.»
۲- قلب خود را براي ملت سرشار و مملو از رحمت کن. و نسبت به آنان در قلبت عطوفت و محبت ايجاد نما و در مورد ملت دوستي و لطف داشته باش. براي آنان مانند حيوان درنده و وحشي مباش که خوردن و چپاول آنها را فرصت و غنيمت بشماري، زيرا ملت دو صنف و گروهند: 1- يا مسلمانند و برادر دين تو محسوب مي شوند. 2- و يا اينکه بمانند تو انسانند و با تو در خلقت يکسان و مساويند.
۳- مگو من فرمانده ام و فرمان مي دهم پس بايد فرمان من اطاعت شود و اجراء گردد، زيرا اين خوي و خلق ، سستي ايجاد مي کند و حکومت را در معرض آشوب و تغيير قرار مي دهد.
۴- بايد از ميان همه امور کاري را بيشتر دوست داشته باشي که چنين شرايطي را داشته باشد:
الف. معتدل ترين کاري که حق باشد. ب. عدلي که عموميت داشته باشد و شامل همه چيز و همه کس گردد. ج. و خشنودي و رضايت عموم ملت در آن (جلب و) گنجانيده شده باشد. زيرا خشم اکثريت ملت، رضايت و خشنودي خواص را در هم مي کوبد ولي خواص داراي اين صفات و مشخصات هستند که:
1- در هنگام صلح و امنيت بار گران خود را بر دوش زمامدار انداخته و از همه کس و هر گروه گران بارترند. 2- در گرفتاريها و بلاها از همه کمتر به ياري زمامداران مي شتابند. 3- نسبت به عدالت و انصاف بي رغبت تر از همه هستند. 4- در خواهشهاي خود از همه مصرتر مي باشند. 5- در برابر نعمتها و بخششها، ناسپاس تر از همه هستند. 6- در عذرپذيري سخت گيرند و کمتر عذر مي پذيرند. 7- در سختيهاي دوران ناشکيباترند و تحمل و صبر آنها بسيار اندک مي باشد.
اما توده ملت که اکثريت امت را تشکيل مي دهند: 1- بنيانهاي استوار و ستونهاي محکم براي دين و مکتب هستند. 2- رمز اساسي وحدت مسلمين، همين توده مسلمانان مي باشند. 3- و نيروي هميشه آماده و حاضر در مقابله با دشمنان هستند. پس جهت اصلي خود را متوجه اين توده عظيم کن و ميل و گرايش خود را به سوي اين گروه قرار ده.
۵- در تاييد و تصديق سخن چينان عجله مکن اگر چه اين گروه دسيسه گر و خائن در لباس دوستان ناصح و شفيق در آيند. و اينگونه افراد را، مشاور خود قرار مده و با آنها مشورت مکن: الف. بخيل ب. ترسو و بزدل ج. حريص. زيرا: 1- فرد بخيل ترا از اعطا و احسان باز مي دارد و نيز ترا از فقر و تهي دستي مي ترساند. 2- فرد ترسو و بزدل با ترسي که در تو ايجاد مي کند ترا در تصميم گيري و اجراء امور ضعيف و سست مي گرداند. 3- فرد حريص از شدت حرصي که در تو ايجاد مي کند باعث ستمگري و ظلم تو مي شود و آن حرص و ستم را برايت خوب جلوه مي دهد. بخل و ترس و حرص، غرائز و خصلتهايي هستند که همگي آنها ريشه اصلي ايجاد سوءظن به خداوند متعالند.
۶- از افرادي که با تو همکاري مي کنند بخواه که در صدد چاپلوسي و تملق تو برنيايند و بيهوده ترا نسبت به کاري که انجام نداده اي نستايند، چون زياده روي در تعريف و تملق که نسبت به انسان انجام گيرد منشاء خودبيني و کبر مي گردد و ايجاد غرور و تکبر مي کند.
و بپرهيز از اينکه دوست داشته باشي تعريف و تملق تو را بگويند، چون دوست داشتن تملق و ستايش از بهترين فرصتها و پر اعتمادترين وسايل شيطان براي پايمال نمودن نتيجه هر کار نيکو و صالحي است.
۷- بهترین و برترين کارها که باعث آرامش خاطر زمامداران است: 1- برقراري و تداوم عدالت در همه کارها و سراسر حکومت اوست. 2- آشکار نمودن و نشان دادن محبت واقعي از جانب ملت به زمامداران است. زماني اين محبت از طرف ملت نسبت به زمامداران ابراز مي شود که دلها و سينه هاي آنان از هر نوع کينه و نفرت سالم و پاک باشد.
زماني خيرخواهي و همکاري مردم به طور صحيح آشکار مي گردد که: 1- اقشار ملت به تمام کارها و برنامه هاي زندگي رهبران احاطه داشته باشند. 2- حکومت رهبران بر دوششان کمتر سنگيني کند. 3- از حکومت و دولت به تنگ نيامده باشند که براي سرنگوني آن روز شماري کنند .
بنابراين وظيفه داري: 1- اميدهاي مردم را برآوري و آنها را مايوس نکني. 2- مشوق ملت باشي و از آنان به نيکويي و شايستگي ياد کني. 3- از آنهائيکه در انجام کارهاي بزرگ متحمل رنجها و مشقتهاي بسيار شده اند پس بخوبي از اعمال آنها ياد کن. زيرا اگر از اعمال و افعال شايسته بسيار ياد کني و به خوبي از آنها تجليل بعمل آوري: الف. دليران را نسبت به انجام کارشان شجاعتر نموده اي. ب. و آنانکه به عللي انزوا اختيار کرده اند بسبب تقديري که تو از ايشان نموده اي ترغيب مي شوند و به جنبش مي افتند و به ياري خدا وارد ميدان عمل مي شوند.
۸- مبادا روشي را از پيش خود وضع کني که ناقص سنت و روش صالح گذشتگان آن ملت باشد که در اين صورت اجر و ثواب سنن شايسته براي کساني خواهد بود که آنها را وضع نموده و گناه و وزر و وبال نقص آنها به گردن تو خواهد افتاد.
۹- بزرگي و شرافت هيچ کس نبايد باعث شود که تو، کار کوچک او را بزرگ بشماري و آنرا برجسته جلوه دهي. و همچنين نبايد ضعف کسي باعث شود که تو زحمت و مشقت بزرگ او را بخاطر ضعف او کوچک جلوه دهي.
۱۰- توجه داشته باش که بدون هيچ شک و شبهه اي خرابي و ويراني مملکت از فقر و فاقه ملت است و فقر و تنگدستي ملت نيز ناشي از ثروت اندوزي زمامداران است ، که خود از اين خصلت هاي زمامداران سرچشمه مي گيرد: 1- از هم و غم آنان در ثروت اندوزي براي روزي که از حکومت عزل مي شوند. 2- سوءظن نسبت به بي ثباتي سلطه و حکومت خود. 3- از غفلت و عبرت نگرفتن آنها از عواقب شوم جباران و ستمگران.
۱۱- زماني که ملت گمان کردند که تو نسبت به آنها ظلم و ستمي روا داشته اي وظيفه داري دلائل و براهين و عذر خود را نسبت به کاري که موجب سوءظن ملت و ايراد اتهامات به تو شده است بطور آشکار و بدون ابهامي براي عموم ملت بازگو کني بطوريکه با بيان صريح دلائل و براهين تو سوءظن و موارد اتهام از طرف ملت برطرف شود، زيرا اين کار تو: 1- باعث تعليم و تقويت نفس خودت به عدالت خواهد بود. 2- و نسبت به ملت نيز نهايت ملاطفت و مهرباني را کرده اي. 3- و ملت را نيز متوجه قدم نهادن در راه مستقيم و توجه به حق نموده اي.
۱۲- بر حذر باش از لجاجت و پا فشاري بي جهت در اموري که مشروعيت و شايستگي آنها روشن نيست. بپرهيز از ضعف و اهمال در اموري که جهت درستي و مصلحت آنها روشن است. قرار بده هر چيزي را در جاي خود و انجام بده هر کاري را در زمان خودش.
بر حذر باش از اينکه به ملت وعده اي بدهي و بعد خلاف آنرا عمل کني، چون: الف. منت نهادن، احسان و عطا را باطل مي کند و همه را از بين مي برد. ب. فخرفروشي نسبت به کثرت خدمتها و کارها نور حق را در انسان محو و نابود مي کند. ج. خلف وعده به ملت باعث خشم و سخط الهي و خود، عامل اصلي خشم ملت مي گردد:
خداوند متعال مي فرمايد: «بزرگترين جهت خشم و غضب نزد خداوند آن گفتاريست که گفته مي شود اما بدان عمل نمي شود.»
۲- قلب خود را براي ملت سرشار و مملو از رحمت کن. و نسبت به آنان در قلبت عطوفت و محبت ايجاد نما و در مورد ملت دوستي و لطف داشته باش. براي آنان مانند حيوان درنده و وحشي مباش که خوردن و چپاول آنها را فرصت و غنيمت بشماري، زيرا ملت دو صنف و گروهند: 1- يا مسلمانند و برادر دين تو محسوب مي شوند. 2- و يا اينکه بمانند تو انسانند و با تو در خلقت يکسان و مساويند.
۳- مگو من فرمانده ام و فرمان مي دهم پس بايد فرمان من اطاعت شود و اجراء گردد، زيرا اين خوي و خلق ، سستي ايجاد مي کند و حکومت را در معرض آشوب و تغيير قرار مي دهد.
۴- بايد از ميان همه امور کاري را بيشتر دوست داشته باشي که چنين شرايطي را داشته باشد:
الف. معتدل ترين کاري که حق باشد. ب. عدلي که عموميت داشته باشد و شامل همه چيز و همه کس گردد. ج. و خشنودي و رضايت عموم ملت در آن (جلب و) گنجانيده شده باشد. زيرا خشم اکثريت ملت، رضايت و خشنودي خواص را در هم مي کوبد ولي خواص داراي اين صفات و مشخصات هستند که:
1- در هنگام صلح و امنيت بار گران خود را بر دوش زمامدار انداخته و از همه کس و هر گروه گران بارترند. 2- در گرفتاريها و بلاها از همه کمتر به ياري زمامداران مي شتابند. 3- نسبت به عدالت و انصاف بي رغبت تر از همه هستند. 4- در خواهشهاي خود از همه مصرتر مي باشند. 5- در برابر نعمتها و بخششها، ناسپاس تر از همه هستند. 6- در عذرپذيري سخت گيرند و کمتر عذر مي پذيرند. 7- در سختيهاي دوران ناشکيباترند و تحمل و صبر آنها بسيار اندک مي باشد.
اما توده ملت که اکثريت امت را تشکيل مي دهند: 1- بنيانهاي استوار و ستونهاي محکم براي دين و مکتب هستند. 2- رمز اساسي وحدت مسلمين، همين توده مسلمانان مي باشند. 3- و نيروي هميشه آماده و حاضر در مقابله با دشمنان هستند. پس جهت اصلي خود را متوجه اين توده عظيم کن و ميل و گرايش خود را به سوي اين گروه قرار ده.
۵- در تاييد و تصديق سخن چينان عجله مکن اگر چه اين گروه دسيسه گر و خائن در لباس دوستان ناصح و شفيق در آيند. و اينگونه افراد را، مشاور خود قرار مده و با آنها مشورت مکن: الف. بخيل ب. ترسو و بزدل ج. حريص. زيرا: 1- فرد بخيل ترا از اعطا و احسان باز مي دارد و نيز ترا از فقر و تهي دستي مي ترساند. 2- فرد ترسو و بزدل با ترسي که در تو ايجاد مي کند ترا در تصميم گيري و اجراء امور ضعيف و سست مي گرداند. 3- فرد حريص از شدت حرصي که در تو ايجاد مي کند باعث ستمگري و ظلم تو مي شود و آن حرص و ستم را برايت خوب جلوه مي دهد. بخل و ترس و حرص، غرائز و خصلتهايي هستند که همگي آنها ريشه اصلي ايجاد سوءظن به خداوند متعالند.
۶- از افرادي که با تو همکاري مي کنند بخواه که در صدد چاپلوسي و تملق تو برنيايند و بيهوده ترا نسبت به کاري که انجام نداده اي نستايند، چون زياده روي در تعريف و تملق که نسبت به انسان انجام گيرد منشاء خودبيني و کبر مي گردد و ايجاد غرور و تکبر مي کند.
و بپرهيز از اينکه دوست داشته باشي تعريف و تملق تو را بگويند، چون دوست داشتن تملق و ستايش از بهترين فرصتها و پر اعتمادترين وسايل شيطان براي پايمال نمودن نتيجه هر کار نيکو و صالحي است.
۷- بهترین و برترين کارها که باعث آرامش خاطر زمامداران است: 1- برقراري و تداوم عدالت در همه کارها و سراسر حکومت اوست. 2- آشکار نمودن و نشان دادن محبت واقعي از جانب ملت به زمامداران است. زماني اين محبت از طرف ملت نسبت به زمامداران ابراز مي شود که دلها و سينه هاي آنان از هر نوع کينه و نفرت سالم و پاک باشد.
زماني خيرخواهي و همکاري مردم به طور صحيح آشکار مي گردد که: 1- اقشار ملت به تمام کارها و برنامه هاي زندگي رهبران احاطه داشته باشند. 2- حکومت رهبران بر دوششان کمتر سنگيني کند. 3- از حکومت و دولت به تنگ نيامده باشند که براي سرنگوني آن روز شماري کنند .
بنابراين وظيفه داري: 1- اميدهاي مردم را برآوري و آنها را مايوس نکني. 2- مشوق ملت باشي و از آنان به نيکويي و شايستگي ياد کني. 3- از آنهائيکه در انجام کارهاي بزرگ متحمل رنجها و مشقتهاي بسيار شده اند پس بخوبي از اعمال آنها ياد کن. زيرا اگر از اعمال و افعال شايسته بسيار ياد کني و به خوبي از آنها تجليل بعمل آوري: الف. دليران را نسبت به انجام کارشان شجاعتر نموده اي. ب. و آنانکه به عللي انزوا اختيار کرده اند بسبب تقديري که تو از ايشان نموده اي ترغيب مي شوند و به جنبش مي افتند و به ياري خدا وارد ميدان عمل مي شوند.
۸- مبادا روشي را از پيش خود وضع کني که ناقص سنت و روش صالح گذشتگان آن ملت باشد که در اين صورت اجر و ثواب سنن شايسته براي کساني خواهد بود که آنها را وضع نموده و گناه و وزر و وبال نقص آنها به گردن تو خواهد افتاد.
۹- بزرگي و شرافت هيچ کس نبايد باعث شود که تو، کار کوچک او را بزرگ بشماري و آنرا برجسته جلوه دهي. و همچنين نبايد ضعف کسي باعث شود که تو زحمت و مشقت بزرگ او را بخاطر ضعف او کوچک جلوه دهي.
۱۰- توجه داشته باش که بدون هيچ شک و شبهه اي خرابي و ويراني مملکت از فقر و فاقه ملت است و فقر و تنگدستي ملت نيز ناشي از ثروت اندوزي زمامداران است ، که خود از اين خصلت هاي زمامداران سرچشمه مي گيرد: 1- از هم و غم آنان در ثروت اندوزي براي روزي که از حکومت عزل مي شوند. 2- سوءظن نسبت به بي ثباتي سلطه و حکومت خود. 3- از غفلت و عبرت نگرفتن آنها از عواقب شوم جباران و ستمگران.
۱۱- زماني که ملت گمان کردند که تو نسبت به آنها ظلم و ستمي روا داشته اي وظيفه داري دلائل و براهين و عذر خود را نسبت به کاري که موجب سوءظن ملت و ايراد اتهامات به تو شده است بطور آشکار و بدون ابهامي براي عموم ملت بازگو کني بطوريکه با بيان صريح دلائل و براهين تو سوءظن و موارد اتهام از طرف ملت برطرف شود، زيرا اين کار تو: 1- باعث تعليم و تقويت نفس خودت به عدالت خواهد بود. 2- و نسبت به ملت نيز نهايت ملاطفت و مهرباني را کرده اي. 3- و ملت را نيز متوجه قدم نهادن در راه مستقيم و توجه به حق نموده اي.
۱۲- بر حذر باش از لجاجت و پا فشاري بي جهت در اموري که مشروعيت و شايستگي آنها روشن نيست. بپرهيز از ضعف و اهمال در اموري که جهت درستي و مصلحت آنها روشن است. قرار بده هر چيزي را در جاي خود و انجام بده هر کاري را در زمان خودش.
+ نوشته شده در بیست و دوم اردیبهشت ۱۳۸۸ ساعت توسط ابراهیم صفری
|
